Αρθρο

Υπάρχουν πιθανότητες μελλοντικής εξέλιξης του homo sapiens σε νέο είδος στον πλανήτη μας;

Στοιχεία άρθρου

Τεύχος: 

Σελίδα: 

167

Διάθεση κειμένου: 

Αρχικές παράγραφοι

Αφιερώματα: 

Ένα από τα θεμελιακά προβλήματα που απασχολούν τον σκεπτόμενο άνθρωπο είναι το αν ο Homo sapiens αποτελεί το τερματικό στάδιο εξέλιξης του είδους μας, την κορωνίδα της δημιουργίας, ή αν η εξελικτική πορεία των τελευταίων 2 εκατ. ετών, η οποία ξεκίνησε από τον Homo habilis και κατέληξε προ 150.000 ετών στον σημερινό άνθρωπο, θα συνεχιστεί με την εμφάνιση ενός νέου Homo, ενός διαφορετικού είδους, του Homo sapiens futuricus.
Απάντηση σε αυτό το ερώτημα προφανώς είναι δύσκολο να δοθεί, όμως η αναδρομή στο παρελθόν και η σύγκριση του Homo sapiens με υπαρκτούς πολύ μακρινούς προγόνους του, τους μεγάλους πιθήκους, προσέτι η θεώρηση του εξελικτικού μηχανισμού και των περιβαλλοντικών και κοινωνικών συνθηκών, όπως σήμερα επικρατούν και όπως προβλέπονται μελλοντικά, προσφέρουν βάση για συζήτηση και διατύπωση απόψεων.

Διαφορές του DNA χιμπαντζή και ανθρώπου
Προ 6-7 εκατ. χρόνων διαχωρίστηκε η εξελικτική πορεία του ανθρώπου από αυτή των μεγάλων πιθήκων (χιμπαντζή, γορίλα, ουραγκοτάγκου). Η πλήρης αλληλουχία του DNA του χιμπαντζή και του ανθρώπου οδήγησε σε αποκάλυψη γονιδιακών διαφορών οι οποίες ευθύνονται για τις φαινοτυπικές διαφορές μεταξύ ανθρώπου και των πλησιέστερων προγόνων του, ανοίγοντας το δρόμο κατανόησης των εξελικτικών βημάτων που οδήγησαν στον σημερινό άνθρωπο. Κατ’ αρχήν, η ομοιότητα του DNA των δύο αυτών οργανισμών είναι εντυπωσιακή: τα δύο γονιδιώματα είναι κατά 98,5% όμοια. Βέβαια, αυτό το 1,5% αντιπροσωπεύει σημαντική διαφορά 45 εκατομμυρίων βάσεων, στις οποίες πρέπει να προστεθούν και οι πιστοποιούμενοι αναδιπλασιασμοί γονιδίων και οι διαφορές στη γραμμική διάταξή τους. Το 29% των δομικών γονιδίων του χιμπαντζή είναι ακριβώς όμοιο με τα αντίστοιχα του ανθρώπου, ενώ το 60% των γονιδίων του μόνο λίγο διαφέρουν από αυτά του ανθρώπου. Έχει διαπιστωθεί, μεταξύ άλλων, ότι ορισμένα γονίδια, όπως αυτά που συμμετέχουν στο μηχανισμό της φλεγμονής λείπουν στον χιμπαντζή, ενώ άλλα, όπως αυτό της κασπάσης 12, έχουν απαλειφθεί στον άνθρωπο. Επιπλέον το γονίδιο της τρανσφεράσης (GSTO2) εμφανίζει στον άνθρωπο διαφορετικό μάτισμα, με αποτέλεσμα τη μειωμένη έκφρασή του, που οδηγεί στη μειωμένη προστασία του ανθρώπου σε σύγκριση με το χιμπαντζή, στο οξειδωτικό στρες. Τέτοιες διαφορές στο μάτισμα γονιδίων επηρεάζουν τη γονιδιακή έκφραση, τη μετάδοση σήματος, την ανοσοπροστασία, την ευπάθεια σε νόσους, τη γήρανση και το θάνατο. Σημαντικό είναι το εύρημα της σημαντικής εξέλιξης γονιδίων μεταγραφικών παραγόντων στον άνθρωπο, καθότι ο διαφορετικός συντονισμός και η εναρμονισμένη έκφραση γονιδιακών δικτύων φαίνεται να είναι ουσιαστικοί εξελικτικοί παράγοντες. Ουσιαστικής εξελικτικής σημασίας είναι ο διαχωρισμός των πιθανώς ολίγων γονιδιακών στοιχείων, που πράγματι έχουν φαινοτυπικές συνέπειες και έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ειδοποίηση, από την πλειονότητα των λειτουργικώς ουδέτερων στοιχείων. Αυτό που αδιαμφισβητήτως διαφοροποιεί θεμελιακά τον άνθρωπο από το χιμπαντζή είναι ο εγκέφαλος και οι συνδεδεμένες με αυτόν λειτουργίες όπως η ομιλία και η γλώσσα. Και σε αυτές τις διαφορές, τόσο στο μορφολογικό όσο και στο μοριακό επίπεδο, θα εστιάσουμε την προσοχή μας και θα αναζητήσουμε πληροφορίες και στοιχεία για το μηχανισμό της εξελικτικής διαδικασίας.