Μήνυμα σφάλματος

User warning: The following module is missing from the file system: jquery_update. For information about how to fix this, see the documentation page. in _drupal_trigger_error_with_delayed_logging() (line 1143 of /home/drupal7/includes/bootstrap.inc).

Αρθρο

Το νέο στάδιο καπιταλιστικής ανάπτυξης και οι προοπτικές παγκοσμιοποίησης

Στοιχεία άρθρου

Συγγραφέας: 

Τεύχος: 

Σελίδα: 

61

Διάθεση κειμένου: 

Αρχικές παράγραφοι

Κατηγορίες: 

Αφιερώματα: 

Οι μελλοντικές εξελίξεις θα εξαρτηθούν σημαντικά από την τρέχουσα ανασυγκρότηση του καπιταλισμού. Η θεωρητική ανάλυση, επομένως, και η περιοδολόγηση του καπιταλισμού είναι σημαντική, τόσο για την καλύτερη κατανόηση των πραγματικών διαδικασιών κοινωνικού μετασχηματισμού όσο και για μια ορισμένη σύλληψη του άμεσου μέλλοντος.
Ο Μαρξ διέκρινε τους ιστορικά διαδοχικούς τρόπους παραγωγής, αλλά διαμόρφωσε επίσης τις εννοιολογικές κατηγορίες για την περιοδολόγηση του καπιταλισμού (βλ. Marx’s Capital I, Laibman 1984, Weeks 1985-86, Brewer 1989: 44-51). Τα κριτήρια για την περιοδολόγηση, και το επίπεδο αφαίρεσης στο οποίο θα πρέπει να επιχειρηθεί, έχουν εγείρει μια σημαντική διαμάχη. Εκείνοι που ακολουθούν μια Αλθουσεριανή προσέγγιση – ο Πουλαντζάς ιδιαίτερα – υποστηρίζουν ότι η περιοδολόγηση θα πρέπει να γίνεται κατανοητή στο συγκεκριμένο επίπεδο κάθε κοινωνικού σχηματισμού, αφού είναι σ’ αυτό το επίπεδο που διεξάγεται η ταξική πάλη (βλ. Poulantzas 1975: 48, Panitch 1994). Όμως, η ραγδαία διεθνοποίηση και διεθνική συσσώρευση του κεφαλαίου κατά τις τελευταίες δεκαετίες και η εντεινόμενη πάλη ενάντια στην καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση τείνουν ξεκάθαρα στην ανατροπή αυτού του επιχειρήματος. Θα υποστηρίξω ότι η περιοδολόγηση θα πρέπει να αναφέρεται σε ένα επίπεδο αφαίρεσης, εκείνο του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, το οποίο είναι γενικότερο από τον συγκεκριμένο κοινωνικό σχηματισμό αλλά επίσης χαμηλότερο από το υψηλότερο δυνατό επίπεδο (Fine and Harris 1979, Weeks 1985-86, Brewer 1989: 44-51, Mavroudeas and Ioannides 2002).
Μπορούμε να διακρίνουμε τα ακόλουθα τρία στάδια στην ανάπτυξη του καπιταλισμού. Το πρώτο, που συνήθως συνδέεται με τον ανταγωνιστικό καπιταλισμό (laissez-faire), από την πρώιμη ανάπτυξη του καπιταλισμού μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα, σχετίζεται με τον μετασχηματισμό της παραγωγής που κορυφώνεται με την ανάπτυξη της σύγχρονης βιομηχανίας κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα (βλ. Brewer 1989: 49-51), παράλληλα με τη διαδικασία αποκρυστάλλωσης των εθνικών-κρατών. Το δεύτερο στάδιο, εκείνο του μονοπωλιακού καπιταλισμού (ιμπεριαλισμού, σύμφωνα με τον Λένιν), από τις αρχές του 20ου αιώνα μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970, σχετίζεται, όχι μόνο με την αυξανόμενη μονοπωλιοποίηση του καπιταλισμού, αλλά επίσης με την αυξανόμενη σημασία της διεθνούς ανταλλαγής, των κεφαλαιακών ροών, και ενός επεκτατισμού που συχνά οδηγεί σε διεθνείς οικονομικές συγκρούσεις και στρατιωτική διαμάχη. Όμως, οι διεθνείς αυτές ανταλλαγές ή κεφαλαιακές ροές δεν παίζουν ακόμα ένα καθοριστικό ρόλο, σε σύγκριση με την εγχώρια παραγωγή και ανταλλαγή, για την αναπαραγωγή του κεφαλαίου συνολικά. Τέλος, ένα νέο (τρίτο) στάδιο του καπιταλισμού φαίνεται να αναδύεται κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο ή τριών δεκαετιών (Λιοδάκης 2000, Mavroudeas and Ioannides 2002).
Πριν διερευνήσουμε λεπτομερειακά το αναδυόμενο νέο στάδιο, είναι αναγκαίο να εκτιμήσουμε κριτικά τον ‘ιμπεριαλισμό’, τόσο θεωρητικά όσο και ιστορικά. Αυτό θα γίνει στο τμήμα 1 παρακάτω. Για τον ίδιο σκοπό, θα είναι επίσης χρήσιμη μια σύντομη ανασκόπηση της πρόσφατης διαμάχης σχετικά με τη διεθνοποίηση / παγκοσμιοποίηση του κεφαλαίου και το μεταβαλλόμενο ρόλο του κράτους, που παρουσιάζεται στο τμήμα 2. Στο τμήμα 3 θα παρουσιάσω το επιχείρημα για το νέο στάδιο που έχει αρχίσει να διαφαίνεται κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Το τμήμα 4 θα συγκρίνει την Αυτοκρατορία των Harnt & Negri με τη νέα αντίληψη. Τέλος, το τμήμα 5 προσφέρει μια σύντομη σύνοψη των σχετικών θεωρητικών και κοινωνικών προοπτικών.