Συγγραφέας

Ευθύμης Παπαδημητρίου

Δύο κείμενα για τον Ευθύμη, από τον Ευτύχη Μπιτσάκη και τον Κώστα Σκορδούλη. Δημοσιεύτηκαν στο τεύχος 7 του ενθέτου "Οικοτριβές" της "Αυγής" (29/9/2013, αφιέρωμα στον Ευθύμη Παπαδημητρίου).

Τον Μάρτιο του 1984 μας ήλθε ένας νέος υποψήφιος για το τμήμα ΦΠΨ, προερχόμενος από το Πανεπιστήμιο του Μονάχου, άγνωστος σε μένα και ίσως και σε άλλους συναδέλφους. Ο Ευθύμης Παπαδημητρίου ήταν διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Μονάχου (1978) και η διατριβή του είχε ως θέμα τις ηθικές και ψυχολογικές συνιστώσες της Αριστοτελικής Ρητορικής. Ο υποψήφιος εκτός από επιστημονικά άρθρα είχε ήδη και ένα σημαντικό βιβλίο για τον γνωστό φιλόσοφο Τομάζιους. Ως εδώ, ουδέν πρόβλημα. Αλλά ο υποψήφιος είχε σπουδάσει νομικά στην Αθήνα και φιλοσοφικές και κοινωνικές επιστήμες στο Μόναχο. Δηλαδή δεν είχε σπουδάσει φιλοσοφία! Από ορισμένους συναδέλφους διατυπώθηκε η άποψη ότι, πώς μπορεί να εκλεγεί κάποιος σε τμήμα φιλοσοφίας χωρίς να έχει σπουδάσει φιλοσοφία! Αλλά η φιλοσοφία, «των πρώτων αρχών και αιτιών θεωρητική» δεν είναι ειδική επιστήμη. Αντίθετα, αναπτύσσεται αξιοποιώντας φιλοσοφικά, τα δεδομένα των ειδικών επιστημών. Συνεπώς, πρόβλημα ουσιαστικά δεν υπήρχε. Ο τομέας μας εξάλλου είχε ήδη δεχτεί υποψήφιους διδάκτορες πτυχιούχους της Ιατρικής, του Πολυτεχνείου και της Φυσικομαθηματικής. Τέλος, ο υποφαινόμενος, δεν είχε σπουδάσει και αυτός φιλοσοφία! Ο Παπαδημητρίου εκλέχτηκε τον Μάρτιο του 1984, άμισθος επίκουρος καθηγητής της Ιστορίας της Φιλοσοφίας. Τον Μάιο του ίδιου έτους διορίστηκε Επίκουρος καθηγητής της Ιστορίας της Φιλοσοφίας. Τα επόμενα χρόνια εδίδαξε ως Αναπληρωτής και στη συνέχεια ως Τακτικός καθηγητής μέχρι τη συνταξιοδότησή του. Το 2007 του απονεμήθηκε ο τίτλος του Ομότιμου Καθηγητή. Ο Παπαδημητρίου, εκτός από άρθρα φιλοσοφικού περιεχομένου, και εκτός από το βιβλίο του για τον Τομάζιους, εδημοσίευσε και τα εξής βιβλία: Θεωρία της Επιστήμης και Ιστορία της Φιλοσοφίας και Για μια νέα φιλοσοφία της φύσης. Ο Ευθύμης Παπαδημητρίου ασχολήθηκε όλα αυτά τα χρόνια συστηματικά με το οικολογικό πρόβλημα, μετείχε στη σύνταξη του σχετικού ένθετου της Αυγής, και εδημοσίευσε πολλά άρθρα για τη σχέση ανθρώπου φύσης στον περιοδικό και στον ημερήσιο τύπο. Επίσης υπήρξε τακτικός συνεργάτης του περιοδικού «Ουτοπία». Επίσης αξιοποίησε την ερευνητική του άδεια στο Πανεπιστήμιο Ταφτ της Βοστώνης, για μια συστηματική μελέτη των οικολογικών ρευμάτων των ΗΠΑ και πλούτισε τη σχετική βιβλιογραφία. Αλλά το ενδιαφέρον του Παπαδημητρίου για το οικολογικό πρόβλημα ήταν και πρακτικό. Έτσι συνέβαλε σημαντικά στη δεντροφύτευση του μεγάλου πάρκου του νέου κτηριακού συγκροτήματος του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Επίσης ήταν από τους ελάχιστους συνεργάτες της «Ουτοπίας» που συνέβαλαν ενεργά στη διάδοση και στη διακίνηση του περιοδικού. Ο Ευθύμης Παπαδημητρίου ήταν αγαπητός συνάδελφος. Με τις ιδέες και τις προτάσεις του συνέβαλε στον πλουτισμό της δραστηριότητας του Τομέα Φιλοσοφίας. Επίσης με τον ήπιο και ευγενικό χαρακτήρα του βοήθησε πάντα στο ξεπέρασμα διχογνωμιών και δυσκολιών και συνεπώς στην ομαλή λειτουργία του Τομέα. Τέλος, ο Παπαδημητρίου, συνεπής στα διδακτικά του καθήκοντα και προσηνής ως διδάσκαλος, ήτανε αγαπητός από τους φοιτητές του. Με τον Ευθύμη Παπαδημητρίου με συνέδεε μια φυσιολογική φιλία. Αλλά δεν είχα φανταστεί ποτέ ότι θα μπορούσα να γράψω δυο λόγια στη μνήμη του. Άλλος ο χρόνος των ημερολογίων, και άλλα τα –ενίοτε θλιβερά– απρόβλεπτα της βιολογίας!

Ευτύχης Μπιτσάκης

Για τον Ευθύμη

Ήταν Ιούνης του 89 όταν επέστρεψα στα Γιάννενα μετά από 6 χρόνια απουσίας...το καλοκαίρι του 83, είχα ακούσει το περίφημο «δεν έχεις θέση στο εργαστήριο και πιθανώς ούτε σε αυτό το πανεπιστήμιο»...μετά από 4 χρόνια στα φιλόξενα εργαστήρια του Ινστιτούτου Φυσικοχημείας του ΕΙΕ και 2 χρόνια θητείας επέστρεψα στην πόλη που έχει σημαδέψει τη ζωή μου...στα Γιάννενά μου.
Το κλίμα ήταν πλέον αλλιώς...νέα πρόσωπα στο Πανεπιστήμιο...πρόσωπα με αριστερό ιδεολογικό φορτίο...με πολλές νέες ιδέες που μαζί με τους παλιότερους έκαναν το τότε Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων πρωτοπορία της ριζοσπαστικής σκέψης...ο Παύλος, ο Θέμης, η Μαριάννα, ο Παναγιώτης, ο Μπάμπης, η Βούλα, ο Ευθύμης...
Με τον Ευθύμη «δέσαμε» από τη πρώτη στιγμή της γνωριμίας μας. Ήταν τα κοινά μας ενδιαφέροντα για την οικολογία και το μαρξισμό, ήταν η βαθειά του σκέψη και η ικανότητά του να σκάβει κάτω από τη επιφάνεια, ο πράος χαρακτήρας του και η μεγάλη ανεκτικότητά του απέναντι στις ιδεολογικές μου ιδιορρυθμίες (ήμουν ο ένας και μοναδικός τροτσκιστής στα Γιάννενα εκείνη την περίοδο) αλλά περισσότερο για μένα ήταν και ένα αίσθημα ότι σε κάθε μας συζήτηση μάθαινα από τον Ευθύμη.
Ο Ευθύμης ήταν για μένα και φίλος και σύντροφος και δάσκαλος. Μου άνοιξε τους ορίζοντες της Περιβαλλοντικής Φιλοσοφίας, μου μίλησε για τα διάφορα ρεύματα και τις διαφοροποιήσεις τους, για το κίνημα απελευθέρωσης των ζώων, για τη Βαθειά Οικολογία, τον Άρνε Νας, τον O’Connor...και μαζί με όλα αυτά για τη φυσική φιλοσοφία του Αριστοτέλη, το Λουκρήτιο, τον Πλίνιο. Φυσικός ήμουν (και είμαι), ο Ευθύμης μου ξεκλείδωσε τη Φιλοσοφία.
Ο Ευθύμης οργάνωσε την πρώτη ημερίδα Περιβαλλοντικής Φιλοσοφίας και Εκπαίδευσης στα Γιάννενα. Με κάλεσε να μιλήσω. Η πρώτη μου απόπειρα να αρθρώσω συγκροτημένο φιλοσοφικό λόγο. Θυμάμαι ακόμα τον επίλογο: «η οικολογία και η ηθική της ελευθερίας».
Και μετά μαζί και με τον Θέμη ήλθε η «Ομάδα Ανακύκλωσης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων». Για τον Ευθύμη δεν ήταν μόνο η θεωρητική αναζήτηση. Ήταν σε εξίσου σημαντικό επίπεδο και η πράξη, από το πιο στοιχειώδες επίπεδο στο πιο μεγάλο.
Από το να ανακυκλώσουμε τους τόνους χαρτί που χρησιμοποιεί ένα Πανεπιστήμιο μέχρι τη συμμετοχή στο Σύλλογο, την απεργία, το δρόμο.
Σε εκείνη την προσπάθεια ανακύκλωσης είμαστε απελπιστικά μόνοι. Κουβαλήσαμε μόνοι μας την πρέσσα χαρτιού, βάλαμε μόνοι μας τους κάδους συλλογής χαρτιού σε όλο το Πανεπιστήμιο και στο τέλος μόνοι νιώσαμε το αίσθημα απελπισίας και αποτυχίας όταν δεν υπήρχε κάποιος να αδειάζει τους κάδους (το κάναμε κι αυτό) και το φορτηγό για να μεταφέρει το χαρτί στη μονάδα ανακύκλωσης ζήταγε τόσα που ξεπέρναγαν κατά πολύ τα έσοδα από την πώληση του χαρτιού.
Στην αποτυχία δένεσαι ακόμα περισσότερο. Και δεθήκαμε με τον Ευθύμη ακόμα πιο πολύ. Και με το μεσσιανικό αίσθημα που διακρίνει κάθε καλό αριστερό, εκτιμήσαμε ότι υπάρχει πολιτικό κενό στο χώρο της οικοαριστεράς και κάναμε το βήμα μαζί με τον αξέχαστο Νίκο Καίσαρη για τη συγκρότηση της «Πράσινης Αριστεράς». Συζητήσεις, δημόσιες εκδηλώσεις, συνεντεύξεις στην «Αυγή» και αρθρογραφία στο «Δαίμωνα της Οικολογίας». Τον είχε πιστέψει τον «Δαίμωνα» ο Ευθύμης. Τον στήριξε με την παρουσία του και τις ιδέες του. Το εγχείρημα «Πράσινη Αριστερά» τελείωσε γρήγορα. Η πλειοψηφεία με δημόσια δήλωσή της εντάχθηκε στον «Συνασπισμό».
Και μετά χάσαμε τον Καίσαρη. Δεν ήταν ότι μείναμε λιγότεροι. Ήταν ότι ο Νίκος ήταν κάτι σαν ατμομηχανή. Μας έβαζε σε κίνηση. Στο Σεμινάριο για την «Πολιτική Οικολογία στην Ελλάδα» που έγινε στη Σύρο, η ατμόσφαιρα βάραινε από την απώλεια του Νίκου.
Και μετά ήλθαν οι Συναντήσεις στην Ελάτη για την «Κριτική Επιστήμη και Εκπαίδευση». Ψυχή των συζητήσεων ο Ευθύμης. Πάντα με ένα μεγάλο κύκλο νέων μεταπτυχιακών γύρω του, να τον ρωτάνε συνεχώς για την Περιβαλλοντική Ηθική και την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και να κρέμονται από τα λόγια του. Και ο Ευθύμης να απαντά με τη χαρακτηριστική του απλότητα. Και για την νέα γενιά ήταν ο δάσκαλος. Με τις ιδέες που δεν πάλιωσαν ποτέ, με τη ζωντάνια ενός έφηβου.
Και όχι μόνο στην Ελάτη, σε κάθε Συνέδριο και Σεμινάριο που οργανώσαμε τα ταλευταία χρόνια για την Ιστορία, τη Φιλοσοφία και τη Διδακτική, ο Ευθύμης ήταν εκεί. Παρών στην Επιστημονική Επιτροπή, ως προσκεκλημένος ομιλητής, ως συζητητής. Πάντα εύστοχος, πάντα διεισδυτικός στις παρατηρήσεις του, πάντα με τις ερωτήσεις του να δείχνει καινούργιους δρόμους.
Αλλά δεν είναι μόνο αυτά. Και στην εξέγερση του Δεκέμβρη, ο Ευθύμης κάθε μέρα ήταν μαζί μας στο δρόμο. Και στις μεγάλες εργατικές κινητοποιήσεις ενάντια στα πρώτα μνημόνια, και στο Σύνταγμα ο Ευθύμης ήταν εκεί...ακόμα και όταν ήταν καταβεβλημένος από τις θεραπείες.
Ποτέ δεν ήταν ο διαννοούμενος της καρέκλας, του διαδρόμου των υπουργείων. Ήταν «οργανικός διαννοούμενος» της τάξης που υποστήριζε για την αλλαγή της κοινωνίας. Δεν τον χώραγαν οι τοίχοι του γραφείου ακόμα και του δικού του.
Όταν συνταξιοδοτήθηκε, είχε το δικό του γραφείο στους χώρους του Εργαστηρίου που έχω την ευθύνη. Λίγες φορές ήλθε για να καθήσει. Πάντοτε έφερνε κόσμο να γνωριστούμε. Τα παιδιά από τη Φωκίδα, τα παιδιά από την Καλλιθέα, τα παιδιά που έβγαλαν αυτό το βιβλίο, τα παιδιά από την τάδε επιτροπή.
Δεν τον χώραγε ο τόπος, ήταν ο πολίτης της πόλης, μάλλον ο πολίτης όλης της γης.
Και υπάρχουν κι άλλα, πιο προσωπικά. Οι επισκέψεις μας στην Ερατεινή, η φιλοξενία μας στο χωριό, οι ταβέρνες μας, οι εκδρομές μας, η επίσκεψη στη Ζάκυνθο που δεν έγινε ποτέ... και πιο πολύ οι συζητήσεις μας για τις προσωπικές μας αγωνίες, για τις συμπεριφορές φίλων που μας στενοχώρησαν...
...και οι συζητήσεις μας όταν τον χτύπησε η ύπουλη αρρώστεια...και την πάλευε όπως μόνος αυτός ήξερε να το κάνει.
Όταν μου ζήτησε η Άννα να γράψω για τον Ευθύμη, μου ανέβηκε κόμπος στο λαιμό. Δεν ήταν εύκολο. Δεν έχω συνειδητοποιήσει ακόμα ότι ο Ευθύμης έφυγε...πιστεύω ότι κάπου λείπει και θα ξαναγυρίσει. Και θα τον δω να ανοίγει την πόρτα του γραφείου όπως τον τελευταίο καιρό, με γρήγορες κινήσεις και πλατύ χαμόγελο: «Κωστάκη παράτα τα...πάμε έξω...έχουμε να συζητήσουμε».
Μου λείπεις φίλε μου και σύντροφέ μου Ευθύμη!!

Κώστας Σκορδούλης

Δημοσιευμένα άρθρα στην "Ουτοπία" (στα τεύχη με καταχωρημένα περιεχόμενα):