Συγγραφέας

Αύγουστος Μπαγιόνας

Το συγγραφικό έργο του Μπαγιόνα (1931-2005), δημοσιευμένο και σε μεγάλο μέρος, αδημοσίευτο, καλύπτει ολόκληρη την ιστορία τις φιλοσοφίας: Αρχαία ελληνική φιλοσοφία (Πλάτων, Αριστοτέλης, Σοφιστές, Κυνικοί, κλπ.). Διαφωτισμός: Ειδικά γαλλικός διαφωτισμός και ο γαλλικός υλισμός των φυσικών επιστημών, Φιλοσοφία του Χέγκελ, Μαρξ και Μαρξισμός. Το έργο του, εκτός από τα βιβλία που δημοσίευσε, είναι κατασπαρμένο σε ξένα, αλλά προπαντός σε ελληνικά περιοδικά και σε εφημερίδες: Ελληνική Φιλοσοφική Επιθεώρηση, Επιστημονική Σκέψη, Πολίτης, Ουτοπία, Διάπλους, κλπ.
Αλλά μεγάλο μέρος παραμένει αδημοσίευτο. Άλλο ένα χαρακτηριστικό περιστατικό πάλι στη δεκαετία του ’80: του πρότεινα να δημοσιεύσουμε στη Σύγχρονη Φιλοσοφική Βιβλιοθήκη του εκδοτικού οίκου Ζαχαρόπουλου, την οποία «διευθύνω», δύο βιβλία του που ήταν σχεδόν έτοιμα. Μου είπε πως για ευνόητους λόγους (πολιτικούς) θα ήθελε να τα δώσει στη Σύγχρονη Εποχή. Συμφώνησα και κατά καιρούς τον πίεζα να αποφασίσει. Τα βιβλία (απ’ ότι ξέρω) δεν δημοσιεύτηκαν ποτέ! Ήταν και αυτό ένα από τα χαρακτηριστικά του γνωστότερου, κατά τη γνώμη μου, σύγχρονου Έλληνα φιλοσόφου. Ο φιλοσοφικός λόγος του Μπαγιόνα ήτανε σταθερά μαρξιστικός, με τις δικές του ιδιομορφίες και επιμονές. Είχε μια ιδιαίτερη επιμονή στην υπεράσπιση του «ορθού λόγου», με αφετηρία τον κλασικό ορθολογισμό, τον οποίον ξεπερνούσε στα πλαίσια τις μαρξιστικής παράδοσης. Δεν ήταν λοιπόν τυχαία η εκτίμησή του στον Λούκατς, αλλά και η κριτική στο έργο στοχαστών όπως ο Αλτουσέρ, ο Κολέττι και άλλοι.
Ειδικά σκληρός ήταν ο Μπαγιόνας, με όργανο το μαρξιστικό ορθολογισμό, στην κριτική του στις φιλοσοφικά αθεμελίωτες απόψεις του λεγόμενου Νεοορθόδοξου ρεύματος που άνθισε μετά τη μεταπολίτευση στη χώρα μας. Ποιες ήταν οι βασικές απόψεις αυτού του ρεύματος; Εξιδανίκευση τις βυζαντινής κοινωνίας και ευρύτερα της «καθ’ ημάς Ανατολής» Εχθρότητα προς την «τεχνοκρατική Δύση», όχι τον ευρωπαϊκό καπιταλισμό και ιμπεριαλισμό. Προπαγάνδιση μιας φιλοσοφικά αθεμελίωτης και λογικά μη συνεκτικής ανθρωπολογίας (θέωση, έρωτας, ολικός έρωτας, ερωτική πυκνότητα, πράξη των ελλήνων κλπ.).
Στο νεοορθόδοξο ρεύμα ανήκαν τότε ο Χρ. Γιανναράς, ο Ζουράρις, ο Μοσκώφ και άλλοι. Ο Μπαγιόνας πρωτοστατούσε τότε στην κριτική των ιδεολογημάτων αυτού του ρεύματος. Κάποτε η ηγεσία του ΚΚΕ αποφάσισε να αντιμετωπίσει ιδεολογικά τους «νεοορθόδοξους». Κάλεσε λοιπόν, μέσω της Επιστημονικής Σκέψης μια σύσκεψη κομματικών διανοουμένων για να συζητήσουν το πρόβλημα. Στη σύσκεψη μετείχε και ο Μπαγιόνας που ήτανε τότε μέλος του ΚΚΕ. Από την καθοδήγηση προσδιορίστηκαν οι «εχθροί»: Γιανναράς, Ζουράρις κλπ. Όχι ο Μοσκώφ, που στα πλαίσια ενός ιδεολογικού χάους προσπαθούσε να καθορίσει ως βάση της «απελευθερωτικής» προοπτικής ης ελληνικής κοινωνίας ένα είδος σούπας μαρξισμού και χριστιανισμού. Αντιτάχθηκα στην πρόταση, τονίζοντας ότι δεν είναι έντιμο να κάνουμε κριτική στους άλλους και να εξαιρούμε τον «δικό μας», του οποίου μάλιστα οι απόψεις δημιουργούσαν συγχίσεις και αποπροσανατολισμούς κυρίως στη νεολαία (εκτός από τα χριστιανομαρξιστικά, οι απόψεις του Μοσκώφ για το νεοελληνικό κοινωνικό σχηματισμό ήταν ολοκληρωτικά λανθασμένες). Ο εκπρόσωπος τις καθοδήγησης επέμεινε στην εξαίρεση του Μοσκώφ. Εγώ αποχώρησα από τη σύσκεψη, θεωρώντας πολιτικά ανέντιμη αυτή την αντιμετώπιση.
Γιατί τα γράφω αυτά; Επειδή τα τότε μας βασανίζουν και σήμερα. Λοιπόν: στο οξύ κλίμα της εποχής, και ειδικά απ’ αφορμή την εκλογή του Γιανναρά στην Π¨αντειο, ο Μοσκώφ σε πολλά δημοσιεύματά του έβριζε τους αριστερούς και μαρξιστές διανοούμενους, τους «φωταδιστές». Σε άρθρο του π.χ. στα Νέα (08/07/85) με τίτλο: Οι «φωταδιστές» και ο κρυμμένος νεοφασισμός τους, σε μια αήθη επίθεση κατηγορούσε τους αριστερούς διανοούμενους για «κρυμμένο νεοφασισμό». Ειδικά για τον Μπαγιόνα έγραφε ότι «μένει να ζητήσει την εξορία τους (σ. σ. των νεοορθόδοξων) στη Γυάρο ή στο Μακρονήσι». Στο ίδιο άρθρο έφτασε να γράφει ότι ο Μπαγιόνας «ζητά, αν και γόνος τις μεγάλης εβραϊκής κοινότητας, να ανοίξουν νέα Νταχάου όπου θα εγκλεισθούν οι αναθεωρητές, χεγγελιανοί και νεοορθόδοξοι, αλλά και οι κακοί εκείνοι κομμουνιστές που μελετούν την παραδομένη ιδεολογία». Την ίδια εποχή ο Μοσκώφ δημοσίευσε στον Ριζοσπάστη υβριστικό κείμενο για όλους εμάς που προσπαθούσαμε να υπερασπίσουμε τη μαρξιστική θεωρία. Ο Μοσκώφ είχε ξεπεράσει κάθε όριο. Ζητήσαμε από τον Ριζοσπάστη όχι να του κάνει κριτική. Να γράψει απλώς ότι το δημοσίευμα εκφράζει τις προσωπικές απόψεις του Μοσκώφ. Φυσικά, ο Ριζοσπάστης δεν διευκρίνησε τη θέση του. Γιατί; Επειδή η ηγεσία του ΚΚΕ υποκλινόταν μπροστά στους αστούς που έρχονταν στην Αριστερά. Ιδιαίτερα η ευνοϊκή προβολή του Μοσκώφ ήταν έξω από κάθε αρχή. Το ΚΚΕ προτίμησε τον Μοσκώφ από τον Μπαγιόνα.
Αγανακτισμένος ο Αύγουστος Μπαγιόνας αποχώρησε από το ΚΚΕ. Αποχώρησε, αλλά παρέμεινε αταλάντευτα συνεπής με τις ιδέες του τις οποίες πάντα υπεράσπιζε στα βιβλία, στα άρθρα του, σε επιστημονικά συνέδρια, σε δημόσιες συζητήσεις. Ειδικά, ο Μπαγιόνας ήτανε τακτικός και πολύτιμος συνεργάτης της Ουτοπίας με άρθρα και με συμμετοχή στις συναντήσεις του περιοδικού.
Ο θάνατος του Μπαγιόνα πέρασε απαρατήρητος. Αν ήταν ποδοσφαιριστής ή τραγουδιστής τις πιάτσας, θα κηδευόταν δημοσία δαπάνη, τα ΜΜΕ θα έβρισκαν θέμα για φλυαρία, ίσως να τον εξέθεταν και σε λαϊκό προσκύνημα. Αλλά ο Μπαγιόνας ήταν φιλόσοφος και το χειρότερο, μαρξιστής. Ακόμα χειρότερο: Δεν ανήκει σε καμμιά από τις οργανώσεις ή τις παρέες της Αριστεράς. Και ξέρουμε πώς αυτές οι ιδεολογικές παρέες τα καταφέρνουν στη διαφήμιση.

Ευτύχης Μπιτσάκης

Σημείωση: Ορισμένα στοιχεία για τη ζωή και το έργο του Αύγουστου Μπαγιόνα είναι από σχετικό κείμενο του καθηγητή Παναγιώτη Νούτσου που δημοσιεύεται στο τεύχος Σεπτεμβρίου – Οκτωβρίου της Ουτοπίας.

Δημοσιευμένα άρθρα στην "Ουτοπία" (στα τεύχη με καταχωρημένα περιεχόμενα):